روایت یک دهه ساختن جهاد دانشگاهی در بوشهر

به گزارش بوشهرنیوز، جهاد دانشگاهی استان بوشهر در حالی در آستانه دهمین سال فعالیت خود قرار گرفته است که فاصله میان نقطه آغاز و وضعیت امروز آن روایتی از توسعه تدریجی یک نهاد علمی و فناورانه در یکی از راهبردی‌ترین استان‌های کشور است که فعالیت خود را در سال ۱۳۹۶ از فضایی حدود ۷۵ مترمربع آغاز و در طول این سال‌ها با ایجاد و توسعه مراکز آموزشی، پژوهشی، پزشکی، فناورانه و فرهنگی ظرفیت فیزیکی آن به بیش از ۳۰ هزار مترمربع رسید.

در این مسیر مدیریت علی احمدی‌زاده در جهاد دانشگاهی استان بوشهر را می‌توان در چهار مرحله «ایجاد و تثبیت»، «توسعه زیرساخت و خدمات تخصصی»، «تبدیل دانش به فناوری» و در نهایت «ورود به اقتصاد دانش‌بنیان و حل مسائل استانی» روایت کرد.

در این روایت مسیری که تلاش کرده است جهاددانشگاهی را از یک واحد تازه‌ تاسیس به یکی از بازوهای علمی، مهارتی، فناورانه و اشتغال‌آفرین استان تبدیل کند ترسیم می کنیم.

از یک واحد کوچک تا یک مجموعه چندوجهی

جهاددانشگاهی بوشهر فعالیت رسمی خود را در ۲۶ تیرماه ۱۳۹۶ به‌عنوان آخرین واحد استانی جهاددانشگاهی کشور آغاز کرد. در نخستین سال‌ها اولویت اصلی ایجاد ساختار اداری، تأمین نیروی انسانی، شکل‌دهی زیرساخت‌های اولیه و راه‌اندازی مراکز آموزشی و خدماتی بود.

یکی از نخستین اقدامات، احیا و تجهیز مرکز آموزش تخصصی در عمارت تاریخی گلستان بود که پس از مرمت و تجهیز به یکی از پایگاه‌های آموزش مهارتی جهاددانشگاهی در استان تبدیل و تاکنون بیش از ۱۲ هزار نفر در آن آموزش دیده‌اند.

در ادامه دامنه فعالیت‌های آموزشی از دوره‌های کوتاه‌مدت فراتر رفت و مرکز آموزش عالی علمی ـ کاربردی جهاددانشگاهی نیز راه‌اندازی شد تا بخشی از نیاز استان به نیروی انسانی مهارت‌محور را پاسخ دهد.

امروز دامنه آموزش‌های جهاددانشگاهی بوشهر از فناوری اطلاعات و علوم انسانی تا هنر، کشاورزی، فنی و مهندسی، زبان‌های خارجی و به‌ویژه آموزش‌های تخصصی علوم پزشکی را در برمی‌گیرد.

آموزش از مهارت تا اشتغال

یکی از شاخص‌های این دوره مدیریتی، پیوند دادن آموزش با نیاز واقعی بازار کار بوده است.

در حوزه علوم پزشکی با ایجاد اولین مرکز آموزش تخصصی علوم پزشکی با مجوز وزارت بهداشت درمان و اموزش پزشکی؛ بیش از ۳۰۰ کمک‌بهیار، بیش از ۳۰۰۰ تکنسین داروخانه، بیش از ۳۰۰۰ دستیار دندانپزشک و بیش از ۴۰۰۰ نفر در دوره‌های کمک‌های اولیه و فوریت‌های پزشکی آموزش دیده‌اند. همچنین آموزش نیروهای پذیرش آزمایشگاه و دستیار پوست و مو و تجهیزات پزشکی سایر دوره‌های تخصصی حوزه سلامت، بخشی از ظرفیت ایجادشده در این بخش بوده است.

در حوزه آموزش‌های صنعتی نیز آموزش ۳۰۰ نیروی بومی در پارس جنوبی جهت اشتغال و حدود ۱۵۰۰ سرباز در قالب طرح «سرباز مهارت» از جمله اقدامات قابل توجه بوده است.

اما خروجی این رویکرد تنها به آموزش محدود نمانده است چرا که جهاد دانشگاهی بوشهر در اجرای طرح توسعه مشاغل خانگی نیز نقش اجرایی داشته و تا سال ۱۴۰۱ زمینه ایجاد بیش از ۱۶۵۰ شغل پایدار را فراهم کرده است.

در تازه‌ترین آمار ارائه‌شده نیز اختصاص ۴۰ میلیارد تومان تسهیلات قرض‌الحسنه به ایجاد ۲۳۷ فرصت شغلی و تحقق ۱۳۷ درصدی تعهد اشتغال بخشی از کارنامه این مجموعه در حوزه اشتغال و توانمندسازی اقتصادی است.

آزمون‌ها و تأمین نیروی انسانی یک خدمت عمومی پرمخاطب

مرکز آزمون جهاد دانشگاهی نیز طی این سال‌ها به یکی از ظرفیت‌های خدماتی این مجموعه در استان تبدیل شده است.

تنها در یکی از دوره‌های گزارش‌شده هفت آزمون استخدامی و تخصصی با حضور ۱۱ هزار و ۷۷۸ داوطلب برگزار شده است. این ظرفیت جهاد دانشگاهی را در کنار مأموریت‌های علمی و آموزشی به یکی از مجموعه‌های موثر در فرآیند تامین و ارزیابی نیروی انسانی دستگاه‌های اجرایی تبدیل کرده است.

راه‌اندازی نخستین کانون ارزیابی و توسعه مدیران استان نیز گام دیگری در همین مسیر بود که در نخستین دوره فعالیت خود ۱۶۷ نفر از مدیران و نیروهای انسانی دستگاه‌های اجرایی را مورد ارزیابی قرار داد.

از پژوهش تا فناوری داستان سی‌بَس ایرانی

شاید یکی از متفاوت‌ترین بخش‌های کارنامه جهاد دانشگاهی استان بوشهر را باید در حوزه آبزیان و اقتصاد دریا جست‌وجو کرد.

مطالعات این مجموعه از سال ۱۳۹۹ با هدف تکمیل زنجیره فناوری پرورش ماهی در قفس و کاهش وابستگی به واردات بچه‌ماهی و غذای آبزیان آغاز شد. این فعالیت در ادامه به کسب دانش فنی تولید بچه‌ماهی و غذای زنده آبزیان رسید.

اما نقطه مهم‌تر حرکت از پژوهش به تجاری‌سازی فناوری بود تا جایی که فناوری مولدپروری ماهی سی‌بَس به مرحله تجاری‌سازی رسید و ۴۸ مولد سی‌بَس ایرانی به بخش خصوصی واگذار شد.

همزمان پروژه مجتمع فناورانه آبزیان نیز با هدف تولید سالانه پنج میلیون قطعه بچه‌ماهی در شهرک زیست فناورانه دلوار در فضا ۲ هکتاری دنبال شده است که می‌تواند در صورت تکمیل بخشی از زنجیره اقتصاد دریامحور استان را پوشش دهد.

این بخش از عملکرد جهاددانشگاهی را می‌توان نمونه‌ای از تغییر رویکرد از «انجام پژوهش» به «حل مسئله، تولید فناوری و ورود به بازار» دانست.

جهاد دانشگاهی در روزهای سخت کرونا

دوره فعالیت جهاد دانشگاهی بوشهر با یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های سلامت دهه‌های اخیر یعنی همه‌گیری کرونا همزمان شد.

در سال ۱۳۹۹ آزمایشگاه تشخیص کووید ـ ۱۹ جهاد دانشگاهی با ظرفیت روزانه حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ تست راه‌اندازی شد. این مجموعه در کنار فعالیت‌های تشخیصی در راه‌اندازی مراکز واکسیناسیون نیز مشارکت داشت و بیش از ۱۲۰ هزار دوز واکسن در مراکز مربوط تزریق شد.

تولید حدود ۷۰ هزار ماسک و گان نیز بخش دیگری از اقدامات جهاد دانشگاهی بوشهر در دوران کرونا بود که نشان داد ظرفیت‌های این نهاد صرفا در حوزه آموزش و پژوهش تعریف نشده و می‌تواند در شرایط بحرانی به خدمت نیازهای فوری جامعه درآید.

توسعه خدمات سلامت و پزشکی

توسعه حوزه سلامت یکی از محورهای مهم این دوره بوده است.

راه‌اندازی و توسعه آزمایشگاه تشخیص طبی و ژنتیک و ایجاد مجتمع آموزشی پزشکی با زیربنای حدود ۱۷۰۰ مترمربع و اعتبار ۱۱۰ میلیارد ریال از جمله زیرساخت‌هایی است که در این دوره ایجاد و توسعه یافته‌اند.

در کنار آن مرکز بانک سلول‌های بنیادی خون بندناف با همکاری پژوهشگاه رویان از سال ۱۳۹۷ در استان فعال شده است.

بر اساس آمار اعلام‌شده در یک سال اخیر ۴۸۰ نمونه خون بندناف در این مرکز ذخیره شده و مجموع قراردادهای آن از ۳۲۰۰ مورد عبور کرده است. این مرکز همچنین رتبه نخست منطقه و رتبه دوم کشور را در ارزیابی مربوط به بانک خون بندناف کسب کرده است.

توسعه در شهرستان‌ها

یکی از نشانه‌های بلوغ سازمانی جهاد دانشگاهی بوشهر حرکت فعالیت‌ها از مرکز استان به شهرستان‌ها بوده است.

مرکز آموزش تخصصی کوتاه‌مدت کنگان در سال ۱۴۰۰ راه‌اندازی شد و در سال ۱۴۰۵ نیز مرکز آموزش تخصصی دشتستان در برازجان به بهره‌برداری رسید.

افتتاح فرهنگسرای جهاد دانشگاهی در دشتستان نیز گامی برای توسعه فعالیت‌های فرهنگی، هنری و آموزشی در خارج از مرکز استان محسوب می‌شود.

به این ترتیب توسعه جهاد دانشگاهی در بوشهر صرفا به افزایش ساختمان و تجهیزات محدود نمانده و به تدریج به گسترش جغرافیایی خدمات نیز منجر شده است.

رسانه، فرهنگ و دانشجو ضلع دیگر فعالیت‌ها

در کنار آموزش و فناوری بخش فرهنگی و رسانه‌ای نیز در این دوره توسعه یافت.

راه‌اندازی و توسعه فعالیت‌های رسانه‌ای از جمله ایسنا، ایکنا، سیناپرس و خبرگزاری بازار کار ظرفیت اطلاع‌رسانی جهاد دانشگاهی را در استان افزایش داد.

در حوزه دانشجویی نیز طرح «شهر دانشجو» با جذب ۳۷۰ دانشجو، تشکیل ۱۶ کانون دانشجویی و سازماندهی ۱۷۰ داوطلب دانشجو برای فعالیت‌های اجتماعی و بشردوستانه بخشی از فعالیت‌های این مجموعه را شکل داده است.

برگزاری مسابقات مناظره دانشجویی و حضور تیم برتر استان در مرحله ملی نیز از دیگر برنامه‌های این حوزه بوده است

از بوشهر تا پارس جنوبی ورود به زنجیره فناوری انرژی

شاید یکی از مهم‌ترین تغییرات رویکردی سال‌های اخیر تلاش برای پیوند دادن ظرفیت علمی جهاددانشگاهی با بزرگ‌ترین مزیت اقتصادی استان یعنی صنعت نفت، گاز و انرژی باشد.

راه‌اندازی دفتر جهاددانشگاهی در مجتمع گازی پارس جنوبی در سال ۱۴۰۵ زمینه حضور مستقیم‌تر این مجموعه در موضوعاتی همچون بازسازی و نوسازی تجهیزات، ساخت قطعات و تجهیزات مورد نیاز صنعت، بومی‌سازی فناوری و کاهش وابستگی فناورانه را فراهم کرده است.

همزمان طرح «منطقه ویژه علم و فناوری انرژی» نیز با هدف شکل‌گیری زنجیره‌ای از شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور در حوزه نفت، گاز و پتروشیمی تدوین و به مجموعه پارس جنوبی ارائه شده است.

اگر این مسیر به نتیجه برسد می‌تواند جهاددانشگاهی را از یک ارائه‌دهنده خدمات علمی و آموزشی به یکی از بازیگران زنجیره نوآوری صنعت انرژی در جنوب کشور تبدیل کند.

حرکت به سوی هوش مصنوعی و فناوری‌های آینده

در سال‌های اخیر مأموریت مرکز نوآوری و شتابدهی جهاد دانشگاهی بوشهر نیز به سمت حوزه‌های جدیدی مانند اقتصاد دریا، انرژی، فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی سوق یافته است.

اختصاص اعتبار ۱۰ میلیارد تومان برای راه‌اندازی باشگاه هوش مصنوعی استان در کنار توسعه فعالیت‌های فناورانه، نشان‌دهنده تلاش برای ورود به حوزه‌هایی است که بخش مهمی از آینده اقتصاد و اشتغال را شکل خواهند داد.

رونمایی از پلتفرم هوشمند گردشگری «پسین» نیز یکی از نمونه‌های تلاش این مجموعه برای تبدیل ایده و فناوری به محصول و خدمت بوده است.

یک دهه توسعه در چند عدد

اگر قرار باشد عملکرد این دوره مدیریتی با چند عدد روایت شود تصویر قابل توجهی شکل می‌گیرد:

۷۵ مترمربع نقطه آغاز فعالیت جهاددانشگاهی بوشهر بود که در مسیر توسعه به بیش از ۳۰ هزار مترمربع رسیده است.

بیش از ۱۲ هزار نفر در مرکز آموزش تخصصی عمارت تاریخی گلستان آموزش دیدند و در مجموع خدمات آموزشی جهاددانشگاهی در سال‌های اخیر به ده‌ها هزار نفر رسیده است.

بیش از ۱۶۵۰ شغل پایدار در طرح مشاغل خانگی ایجاد شد، ۲۳۷ فرصت شغلی با تسهیلات قرض‌الحسنه ایجاد یا حمایت شد و تعهد اشتغال نیز به ۱۳۷ درصد رسید.

در حوزه سلامت بیش از ۳۲۰۰ قرارداد بانک خون بندناف ثبت شده و در یک سال اخیر ۴۸۰ نمونه ذخیره شده است.

در حوزه آبزیان ۴۸ مولد سی‌بَس ایرانی به بخش خصوصی واگذار شده و پروژه مجتمع فناورانه آبزیان با هدف تولید سالانه پنج میلیون قطعه بچه‌ماهی دنبال می‌شود.

در حوزه آزمون نیز در یکی از دوره‌های اخیر ۱۱ هزار و ۷۷۸ داوطلب در هفت آزمون استخدامی و تخصصی شرکت کردند.

این اعداد تنها بخشی از تصویری است که از یک دهه فعالیت جهاددانشگاهی بوشهر به دست می‌آید.

از «راه‌اندازی» تا «حل مسئله»

شاید مهم‌ترین ویژگی عملکرد این دوره را نه در تعداد ساختمان‌ها، مراکز یا دوره‌های آموزشی بلکه در تغییر مأموریت جست‌وجو کرد.

جهاد دانشگاهی استان بوشهر در سال‌های نخست بیش از هر چیز درگیر ایجاد ساختار و زیرساخت بود اما به تدریج مسیر خود را به سمت آموزش‌های منجر به اشتغال، پژوهش‌های مسئله‌محور، فناوری‌های مرتبط با مزیت‌های بومی، خدمات تخصصی سلامت، اقتصاد دریا، انرژی، نفت و گاز و اقتصاد دانش‌بنیان تغییر داد.

در این روایت چهار مرحله قابل تشخیص است:

مرحله نخست ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۸ ایجاد و تثبیت واحد، ساختار اداری، نیروی انسانی و زیرساخت‌های اولیه.

مرحله دوم ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۱ توسعه ساختمان‌ها و مراکز آموزشی، ورود به حوزه کرونا، مشاغل خانگی، آموزش‌های مهارتی، مرکز نوآوری و توسعه فعالیت‌های آبزیان و پزشکی.

مرحله سوم ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ حرکت جدی‌تر از پژوهش به فناوری، توسعه آزمایشگاه ژنتیک، دستیابی به دانش فنی تولید بچه‌ماهی و توسعه فناوری مولدپروری سی‌بَس.

مرحله چهارم ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۵ ورود جدی‌تر به اقتصاد دانش‌بنیان، فناوری انرژی، پارس جنوبی، توسعه شهرستان‌ها، کانون ارزیابی مدیران، شهر دانشجو، هوش مصنوعی و طرح منطقه ویژه علم و فناوری انرژی.

برآیند این مسیر را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد. جهاد دانشگاهی بوشهر از یک واحد تازه‌تأسیس و فاقد زیرساخت به مجموعه‌ای چندوجهی با مأموریت‌های آموزشی، پژوهشی، فناورانه، پزشکی، فرهنگی و اشتغال‌آفرین تبدیل شده است.

اکنون آزمون اصلی مرحله بعد نه صرفا ساخت زیرساخت‌های جدید بلکه تبدیل این ظرفیت‌ها به اثرگذاری پایدار اقتصادی و اجتماعی است یعنی آنچه در ادبیات توسعه از آن با عنوان «حل مسئله با تکیه بر دانش و فناوری» یاد می‌شود.

از این منظر یک دهه فعالیت جهاددانشگاهی استان بوشهر را می‌توان داستان عبور از «ساختن یک مجموعه» به «ساختن یک زیست‌بوم» دانست زیست‌بومی که اگر مسیر تجاری‌سازی فناوری، توسعه اقتصاد دریا، بومی‌سازی فناوری انرژی و تربیت نیروی انسانی مهارت‌محور را با همین جهت‌گیری ادامه دهد می‌تواند سهم پررنگ‌تری در آینده علمی و اقتصادی استان بوشهر ایفا کند.